Slaapapneu op zichzelf is niet erfelijk, maar de kans dat je het krijgt kan wel degelijk in de familie zitten. Hoe dat precies werkt en wat het voor jou betekent, leggen we hieronder uit.
Wat is slaapapneu precies?
Apneu betekent letterlijk ‘geen lucht’. Bij slaapapneu stopt je ademhaling tijdens het slapen een of meerdere keren. Dit gebeurt doordat de keel of de luchtwegen tijdelijk worden afgesloten. Je hersenen merken dit op en wekken je even, zodat de ademhaling hervat. Dat kan meerdere keren per nacht gebeuren, soms zonder dat je het zelf merkt. Toch heeft het grote gevolgen voor de kwaliteit van je slaap en je gezondheid overdag.
Is slaapapneu erfelijk of niet?
De aandoening zelf is niet erfelijk. Er is geen enkel gen dat je slaapapneu geeft. Toch zien artsen in de praktijk regelmatig dat meerdere mensen uit dezelfde familie slaapapneu hebben. Dat is geen toeval, maar het komt door iets anders: erfelijke lichamelijke kenmerken die de kans op slaapapneu verhogen.
Denk aan de bouw van je kaak, de grootte van je tong, de vorm van je keel of de breedte van je luchtwegen. Deze kenmerken worden wél via genen doorgegeven. Als jouw ouders smalle luchtwegen hebben, is de kans groter dat jij die ook hebt. En smalle luchtwegen verhogen het risico op apneu. Zo lopen slaapapneu en erfelijkheid toch met elkaar samen, zelfs als de aandoening zelf niet rechtstreeks wordt doorgegeven.
Welke erfelijke kenmerken spelen een rol?
Verschillende lichamelijke eigenschappen die je kunt erven, dragen bij aan het risico op slaapapneu. De bekendste zijn:
- Een kleine of terugwijkende onderkaak
- Een grote tong of amandelen
- Smalle luchtwegen in de keel
- Een brede of korte nek
- De aanleg voor overgewicht, wat ook deels erfelijk is
Overgewicht is zelf ook een bekende risicofactor voor slaapapneu. Vetophoping rond de keel kan de luchtweg vernauwen. Omdat de aanleg voor overgewicht voor een deel in genen zit, draagt dat indirect bij aan het familiaire patroon dat artsen zo vaak herkennen.
Wat zegt wetenschappelijk onderzoek hierover?
Wetenschappers hebben inmiddels meerdere genen in kaart gebracht die de kans op slaapapneu beïnvloeden. De kans om slaapapneu te krijgen is voor een deel erfelijk bepaald, al gaat het nooit om één enkel gen. Het is een samenspel van meerdere genen en omgevingsfactoren. Artsen geven ook zelf aan dat het wetenschappelijk nog niet volledig is aangetoond, maar dat ze in de praktijk duidelijk families herkennen waarin slaapapneu vaker voorkomt.
Dat betekent: heeft iemand in jouw naaste familie slaapapneu, dan is het verstandig om alert te zijn op klachten bij jezelf. Je bent niet gedoemd het ook te krijgen, maar bewustwording helpt om vroeg in te grijpen.
Wanneer moet je actie ondernemen?
Weet je dat slaapapneu in jouw familie voorkomt? Dan is het slim om op de volgende signalen te letten:
- Luid snurken, zeker als het met onderbrekingen gepaard gaat
- Overdag erg moe zijn, ook na een volledige nacht slapen
- Hoofdpijn bij het wakker worden
- Moeite met concentreren of vergeetachtigheid
- Je partner merkt op dat je stopt met ademen tijdens het slapen
Herken je meerdere van deze signalen, ga dan naar je huisarts. Een slaaponderzoek kan uitwijzen of er sprake is van slaapapneu. Hoe eerder je het weet, hoe eerder je er iets aan kunt doen.
Wat kun je zelf doen om het risico te verkleinen?
Omdat je lichaambouw voor een deel erfelijk is, kun je die niet zomaar veranderen. Maar je kunt wél invloed uitoefenen op factoren die het risico vergroten. Afvallen als je overgewicht hebt, vermindert de druk op je luchtwegen. Niet roken helpt ook, want roken irriteert de keel en vergroot de kans op ontsteking en zwelling. Alcohol voor het slapengaan laten staan is een andere maatregel, want alcohol ontspant de spieren in je keel waardoor die sneller instort.
Slaap je op je rug, dan kan dat slaapapneu verergeren. Op je zij slapen vermindert de klachten bij veel mensen aanzienlijk. Kleine aanpassingen kunnen dus een groot verschil maken, ook als je genetisch wat meer risico loopt.
Kort samengevat
Slaapapneu is niet erfelijk in de strikte zin van het woord, maar de lichamelijke kenmerken die het risico vergroten, zijn dat soms wel. Heeft iemand in jouw familie slaapapneu, let dan goed op klachten bij jezelf. Een tijdige diagnose maakt behandeling veel effectiever en voorkomt dat je jarenlang moe en uitgeput rondloopt zonder te weten waarom.
Veelgestelde vragen
Is slaapapneu erfelijk als mijn vader het heeft?
Als je vader slaapapneu heeft, betekent dat niet automatisch dat jij het ook krijgt. Slaapapneu zelf is niet erfelijk. Wel kun je lichamelijke kenmerken van je vader erven, zoals een smalle keelgang of een bepaalde kaakbouw, die het risico verhogen. Het is verstandig om alert te zijn op klachten en bij twijfel naar de huisarts te gaan.
Kan slaapapneu ook bij kinderen voorkomen als het in de familie zit?
Ja, slaapapneu kan ook bij kinderen voorkomen. Grote amandelen of een bepaalde kaakbouw, die deels erfelijk kunnen zijn, spelen daarbij een rol. Merkt u bij uw kind dat het luid snurkt, slecht slaapt of overdag erg moe is, bespreek dat dan met de huisarts of kinderarts.
Welke andere risicofactoren voor slaapapneu zijn er naast erfelijkheid?
Naast erfelijke lichamelijke kenmerken spelen overgewicht, roken, alcoholgebruik voor het slapengaan en slapen op de rug een belangrijke rol. Ook de leeftijd telt mee: het risico op slaapapneu neemt toe naarmate je ouder wordt. Mannen hebben statistisch gezien een hoger risico dan vrouwen, al neemt het verschil na de overgang bij vrouwen af.
Hoe wordt slaapapneu vastgesteld?
Slaapapneu wordt vastgesteld via een slaaponderzoek. Dat kan thuis met een draagbaar meetapparaat of in een slaapkliniek. Tijdens het onderzoek worden je ademhaling, zuurstofgehalte in je bloed en andere slaapkenmerken gemeten. Op basis van de uitslag bepaalt een arts of er sprake is van slaapapneu en hoe ernstig het is.
