orion sterrenbeeld

Sterrenbeeld Orion herkennen aan de winterhemel

Het sterrenbeeld Orion is een opvallend sterrenbeeld dat je in Nederland en België vooral op winteravonden kunt zien. Je herkent Orion aan drie heldere sterren die dicht bij elkaar op een rij staan: de Gordel van Orion. Daaromheen vormen vier heldere sterren samen ongeveer de vorm van een zandloper.

Orion wordt ook wel de Jager genoemd. Met het blote oog kun je zijn gordel en de helderste sterren goed herkennen. Onder de gordel hangt het Zwaard van Orion, waarin je bij een donkere hemel de Orionnevel kunt zien.

Zo herken je het sterrenbeeld Orion

Zoek eerst de drie sterren van de gordel. Ze staan op ongeveer gelijke afstand van elkaar en vormen een kort, bijna recht lijntje. Op een heldere winteravond valt dit patroon vaak ook op vanuit een omgeving met wat straatverlichting.

Heb je de gordel gevonden? Kijk dan naar de vier heldere sterren eromheen. Samen lijken ze op de schouders en voeten van een figuur. Als je vanuit Nederland naar Orion kijkt terwijl hij in het zuiden staat, zie je meestal dit patroon:

  • Linksboven: Betelgeuze, een ster met een roodachtige kleur.
  • Rechtsboven: Bellatrix, een van de schoudersterren.
  • Linksonder: Saiph, een ster bij een voet van de jager.
  • Rechtsonder: Rigel, een heldere ster met een blauwwitte kleur.

De stand van Orion draait in de loop van de nacht mee met de sterrenhemel. Daardoor kan de zandloper wat schuiner staan dan je verwacht. De korte rij van drie gordelsterren blijft de handigste manier om hem terug te vinden.

Wanneer is het sterrenbeeld Orion zichtbaar?

In Nederland en België is Orion vooral in de winter goed te zien. In januari staat het sterrenbeeld rond negen uur ’s avonds gunstig aan de hemel. Ook in de maanden daarna kun je Orion nog op avonduren vinden, al verschijnt hij naarmate de lente vordert steeds eerder en verdwijnt hij ook eerder onder de horizon.

Kijk op een heldere winteravond richting het zuiden. Vanuit een tuin, park of open veld met vrij uitzicht kun je de zandlopervorm zoeken. Gebouwen en bomen kunnen de sterren aan het zicht onttrekken als Orion nog laag staat.

In de zomer is Orion vanuit Nederland en België niet op een gewone avond aan de donkere hemel te zien. Het sterrenbeeld staat dan dicht bij de richting van de zon aan de hemel. Later in het jaar verschijnt het weer eerst in de vroege ochtend en daarna steeds vroeger in de nacht.

De drie sterren van de Gordel van Orion

De drie sterren op een rij heten Alnitak, Alnilam en Mintaka. Samen vormen ze de Gordel van Orion, ook wel de Driekoningen of de Jakobsstaf genoemd. Het zijn afzonderlijke sterren, geen planeten die toevallig op een rij staan.

De gordel helpt je ook om andere heldere sterren te vinden. Trek je de lijn vanuit de gordel naar linksonder door, dan kom je in de richting van Sirius. Trek je de lijn de andere kant op door, dan wijst die ongeveer naar Aldebaran. Beide sterren liggen buiten Orion.

Die aanwijzingen werken als Orion vanuit Nederland hoog genoeg aan de zuidelijke hemel staat. Op een ander moment kan de hele figuur gekanteld zijn. Denk daarom vooral aan de lijn door de gordel, niet alleen aan links en rechts.

Rigel en Betelgeuze: de heldere sterren van Orion

Rigel is meestal de helderste ster van het sterrenbeeld Orion. De ster staat rechtsonder in de bekende zandlopervorm en heeft een blauwwitte kleur. Rigel is een blauwe superreus: een zeer grote, hete ster.

Betelgeuze staat tegenover Rigel, linksboven in de zandloper. Deze rode superreus valt op door zijn warmere kleur. Betelgeuze verandert in helderheid, waardoor het verschil met Rigel niet altijd even groot lijkt.

Sterrenkundigen verwachten dat Betelgeuze uiteindelijk als supernova zal exploderen. Een supernova is een krachtige sterrenexplosie. Wanneer dat gebeurt, is niet bekend. Je hoeft dus niet te verwachten dat de ster op korte termijn zichtbaar ontploft.

Het Zwaard van Orion en de Orionnevel

Onder de gordel zie je bij een voldoende donkere hemel een korter, minder helder rijtje lichtpuntjes. Dat is het Zwaard van Orion. In dit gebied ligt de Orionnevel, ook bekend als M42.

De Orionnevel is een grote wolk van gas en stof waarin nieuwe sterren ontstaan. Met het blote oog kan hij eruitzien als een klein, wazig vlekje. Een verrekijker laat dat nevelige uiterlijk vaak duidelijker zien. Met een telescoop kun je meer structuur onderscheiden, al zie je meestal niet de felle kleuren van veel foto’s.

Vanuit een stad kan de nevel lastig te vinden zijn. Straatverlichting en een heldere maan maken zwakke details minder zichtbaar. De gordel en de vier helderste sterren zijn onder zulke omstandigheden meestal gemakkelijker te herkennen dan het zwaard.

Waarom heet Orion de Jager?

De naam Orion komt uit de Griekse mythologie. Daarin is Orion een jager. Zoals bij veel oude verhalen bestaan er verschillende versies van wat hem overkwam. In een versie wordt hij door Artemis gedood en krijgt hij daarna een plaats aan de hemel.

De sterren vormen natuurlijk geen echte tekening van een mens. De namen voor de schouders, de gordel en het zwaard helpen wel om het patroon te onthouden en de afzonderlijke sterren terug te vinden.

Veelgestelde vragen over Orion

Kan ik Orion zonder telescoop zien?
Ja. De gordel en de helderste sterren zijn bij helder weer met het blote oog te zien. Voor de zwakkere sterren en de Orionnevel helpt een donkere plek. Een verrekijker is handig als je het zwaard beter wilt bekijken.

Is Orion een geboortesterrenbeeld?
Nee. Orion is een sterrenbeeld aan de hemel, maar hoort niet bij de twaalf gebruikelijke geboortesterrenbeelden.

Waarom zie ik Orion soms niet?
Bewolking, gebouwen en bomen kunnen het zicht blokkeren. Ook het seizoen speelt mee: in Nederland en België is Orion een sterrenbeeld van de winterhemel en staat hij in de zomer niet op een gewone avond aan de donkere hemel.

Begin op een heldere winteravond met de drie sterren van de gordel. Vind je daarna Betelgeuze en Rigel, kijk dan onder de gordel of je ook het zwakke Zwaard van Orion kunt ontdekken.

Scroll naar boven