Slaapverlamming kan erg beangstigend zijn: je wordt wakker en merkt dat je niet kunt bewegen, terwijl je wel alles bewust meemaakt. Dit vreemde verschijnsel komt vaker voor dan je misschien denkt. Veel mensen maken het één of meerdere keren mee in hun leven. Toch weten maar weinig mensen precies wat er gebeurt als het hen overkomt. In dit artikel lees je wat slaapverlamming is, waardoor het ontstaat en wat je eraan kunt doen.
Wat gebeurt er tijdens slaapverlamming
Wie een verlamd gevoel tijdens het wakker worden of in slaap vallen ervaart, maakt een bijzondere reactie van het lichaam mee. Tijdens je slaap zijn je spieren meestal helemaal ontspannen, zodat je tijdens het dromen niet echt gaat bewegen. Soms klikt deze spierontspanning niet goed uit wanneer je wakker wordt. Hierdoor word je met je hoofd al wakker, maar kan je lichaam nog niet reageren op prikkels. Dit duurt meestal een paar seconden tot een paar minuten. Je bent je volledig bewust en kunt alles zien en horen, maar armen en benen bewegen lukt niet. Sommige mensen voelen ook druk op de borst of hebben het gevoel dat er iemand in de kamer is. Dit alles maakt slaapverlamming tot een indrukwekkende, soms angstige ervaring.
De oorzaken en wanneer het vaker voorkomt
Onderzoekers weten nog niet precies waarom sommige mensen gevoeliger zijn voor deze slaapstoornis dan anderen. Wel zijn er situaties waarin het vaker optreedt. Het gebeurt bijvoorbeeld vaker bij mensen die onregelmatig slapen, vaak te weinig nachtrust krijgen of veel stress ervaren. Ook zijn jonge volwassenen vaker het slachtoffer dan ouderen. Voor sommige mensen hangt het samen met andere slaapstoornissen, zoals narcolepsie. Meestal is slaapparalyse onschuldig en gaat het vanzelf weer over. Het kan ook eenmalig zijn en daarna nooit meer terugkomen. Erfelijkheid lijkt een kleine rol te spelen, want in sommige families komt het iets meer voor.
Waarom slaapverlamming zo angstig kan voelen
Als je plotseling niet meer kunt bewegen terwijl je wakker bent, geeft dat een gevoel van onmacht. Je hebt geen controle over je eigen lijf, wat heel beangstigend kan zijn. Veel mensen denken in die paar minuten dat er iets heel ernstigs aan de hand is, of raken in paniek omdat ze niet weten wat er gebeurt. Naast het verlamde gevoel zijn er ook vaak vreemde geluiden of schimmen te zien die niet echt zijn. Je hersenen zijn dan nog gedeeltelijk aan het dromen. Het idee dat er ‘iemand in de kamer is’ of dat je niet kunt ademen, komt dus niet door iets buiten jezelf, maar door een mix van wakker zijn en dromen tegelijk. Zodra je spieren weer reageren, verdwijnen de angsten meteen.
Omgaan met slaapverlamming en tips om het te voorkomen
Het belangrijkste om te onthouden is dat slaapverlamming in bijna alle gevallen onschuldig is. Het gaat vanzelf weer over, hoe vervelend het op dat moment ook voelt. Als je weet wat het is, kan dit de angst al een stuk minder maken. Probeer rustig te blijven en adem gelijkmatig. Richt je op het bewegen van een teen of vinger, vaak helpt dit om je lijf sneller te ‘wekken’. Let op je slaappatroon: probeer elke dag op dezelfde tijd naar bed te gaan en op te staan. Zorg ook voor voldoende nachtrust en vermijd cafeïne of schermen vlak voor het slapen. Wie regelmatig last heeft, kan een slaapdagboek bijhouden om te zoeken naar patronen. Blijf je er veel last van houden, bespreek het dan met je huisarts. In zeer zeldzame gevallen helpt een slaaponderzoek of behandeling tegen de onderliggende oorzaak.
Veelgestelde vragen over slaapverlamming
Is slaapverlamming gevaarlijk?
Slaapverlamming is niet gevaarlijk. Het voelt naar, maar je houdt er geen schade aan over. Het gaat altijd vanzelf weer over.
Kan je stikken tijdens slaapverlamming?
Je kunt niet stikken tijdens slaapverlamming. Ook al lijkt het soms lastig te ademen, je lichaam blijft gewoon zelf ademen.
Hoe vaak komt slaapverlamming voor?
Slaapverlamming komt bij ongeveer één op de drie mensen minstens één keer in hun leven voor. Voor de meeste mensen blijft het bij een keer.
Kan je slaapverlamming voorkomen?
Regelmatig slapen en voldoende rust verkleint de kans op slaapverlamming. Een rustige slaapkamer en minder stress helpen ook.
Is slaapverlamming hetzelfde als een nachtmerrie?
Slaapverlamming is anders dan een nachtmerrie. Je bent wakker en bewust, maar kunt niet bewegen. Bij een nachtmerrie slaap je nog en kun je de droom vaak bewegen of ontsnappen.
