Zittend slapen is slechter voor je lichaam dan liggen, maar soms is het onvermijdelijk. Denk aan een lange vlucht, een treinreis of een dutje in de stoel. Wat er dan precies met je lichaam gebeurt, en hoe je de schade zoveel mogelijk beperkt, lees je hier.
Wat zittend slapen met je lichaam doet
Als je rechtop of licht achterover leunend slaapt, krijgt je hoofd geen steun van een kussen of matras. Het hoofd zakt naar voren of opzij, waardoor je nek in een onnatuurlijke stand terechtkomt. De spieren in je nek en schouders moeten het gewicht van je hoofd (gemiddeld zo’n vijf kilo) blijven opvangen, ook terwijl ze eigenlijk willen ontspannen. Dat leidt vrij snel tot stijfheid, pijn en soms zelfs tintelingen in de armen.
Je rug lijdt ook mee. In een stoel zit je wervelkolom niet in de S-curve die hij van nature heeft. De onderrug verliest zijn steun en de tussenwervelschijven staan onder druk. Bij een korte dutje van twintig tot dertig minuten valt dat mee. Slaap je vaker of langer zittend, dan kan chronische rugpijn het gevolg zijn.
Een ander nadeel is de doorbloeding in je benen. Als je zit en je benen hangen omlaag, moeten de bloedvaten harder werken om bloed terug naar het hart te pompen. Bij mensen die al problemen hebben met hun bloedvaten of een verhoogd risico op trombose lopen, is lang zittend slapen extra onverstandig.
Slaapkwaliteit bij zittend slapen
Je slaapt ook gewoon minder goed. Zittend kom je moeilijker in de diepe slaapfases (slaapfase drie en vier) en in de REM-slaap. Die fases zijn nodig voor herstel van je spieren, je geheugen en je immuunsysteem. Je kunt dus technisch gezien wel een uur “slapen” in een vliegtuigstoel, maar je lichaam en geest herstellen een stuk minder dan na een uur liggend slapen.
Dit is ook waarom je na een vlucht of een nacht in een stoel zo uitgeput wakker wordt. Je hebt misschien ogen dichtgehad, maar echt uitslapen is het niet.
Wanneer zittend slapen niet te vermijden is
Soms heb je gewoon geen keuze. In een vliegtuig, trein of auto als passagier is liggen geen optie. Dan kun je het beste zo comfortabel mogelijk zitten. Een paar praktische tips:
- Gebruik een nekkussen. Een U-vormig reiskussen houdt je hoofd rechtop en voorkomt dat je hoofd naar voren of opzij zakt.
- Leun de stoel zo ver mogelijk achterover. Hoe meer je richting 135 graden leunt, hoe minder druk op je onderrug en wervelkolom.
- Leg je voeten op een voetsteun of tas. Zo hangen je benen minder, wat de bloedcirculatie verbetert.
- Draag comfortabele kleding zonder knellende banden of riem.
- Bij lange ritten: sta regelmatig op en beweeg, ook al is het maar vijf minuten.
Is zittend slapen gevaarlijk?
Voor de meeste mensen is af en toe zittend slapen niet gevaarlijk. De ongemakken zoals stijfheid en nekpijn zijn vervelend maar gaan na een dag of twee vanzelf over. Anders is het als je regelmatig of elke nacht zittend slaapt, bijvoorbeeld omdat je bij bepaalde longaandoeningen minder benauwd bent in een halfzittende positie. Dan is het verstandig om dit met een arts te bespreken, zodat je weet hoe je het zo veilig mogelijk doet.
Mensen met een verhoogd risico op diepe veneuze trombose (DVT) moeten extra opletten bij lang zittend slapen in combinatie met weinig beweging. Dit speelt vooral bij vluchten van meer dan vier uur. Steunkousen kunnen dan helpen, net als voldoende water drinken.
Het verschil met een powernap in een stoel
Een korte dutje van tien tot twintig minuten zittend heeft eigenlijk weinig nadelen en kan juist goed werken. Je komt in dit geval niet in de diepe slaap, waardoor je niet versuft wakker wordt. Dit is de powernap die veel mensen kennen: fris en alert na een kort moment van rust, zonder de bijwerkingen van een volledige slaapcyclus zittend doorgemaakt te hebben. Langer dan dertig minuten zittend slapen brengt je wél in de diepere slaapfases, en dan merk je de nadelen pas echt.
Wil je zittend slapen zo aangenaam mogelijk maken, zorg dan in ieder geval voor een nekkussen, een goede steun voor je onderrug en beperk het tot korte dutjes als dat kan. Voor een volledige nacht slaap is en blijft liggen de beste keuze voor je lichaam.
