kleine beer sterrenbeeld

Het sterrenbeeld Kleine Beer herkennen aan de hemel

Het sterrenbeeld Kleine Beer is een sterrenbeeld aan de noordelijke hemel, met de Poolster als helderste ster. De bekendste sterren vormen samen de Kleine Steelpan. Vanuit Nederland en België kun je de Kleine Beer het hele jaar zien, al zijn sommige sterren bij veel licht moeilijk te herkennen.

Zo ziet het sterrenbeeld Kleine Beer eruit

De Kleine Beer heet in het Latijn Ursa Minor. Op een sterrenkaart zie je meestal zeven sterren die samen een kleine steelpan vormen: vier sterren maken de kom en drie vormen het handvat. De Poolster staat aan het uiteinde van dat handvat.

De Kleine Steelpan is een herkenbaar sterrenpatroon binnen de Kleine Beer. Het sterrenbeeld zelf omvat een groter gebied aan de hemel, met meer sterren dan de zeven van de steelpan.

De vorm lijkt op die van de bekendere Grote Steelpan, maar de sterren van de Kleine Beer zijn over het algemeen minder opvallend. Vooral vanuit een verlichte stad kan het lastig zijn om de hele vorm te zien.

De Kleine Beer vinden via de Poolster

De makkelijkste manier om de Kleine Beer te vinden, is beginnen bij de Poolster. Daarvoor kun je de Grote Steelpan als wegwijzer gebruiken:

  1. Zoek de Grote Steelpan aan de noordelijke hemel. Die herken je aan vier sterren in de kom en drie in het handvat.
  2. Kijk naar de twee sterren aan de buitenkant van de kom, dus aan de kant tegenover het handvat. Dit zijn Merak en Dubhe.
  3. Trek in gedachten een lijn van Merak door Dubhe en verleng die ongeveer vijf keer de afstand tussen deze twee sterren.
  4. Je komt uit bij de Poolster. Die staat aan het uiteinde van het handvat van de Kleine Steelpan.
  5. Zoek vanaf de Poolster verder naar de andere sterren van het handvat en de kom. Een sterrenkaart of sterrenkijkapp kan helpen om de zwakkere sterren te herkennen.

De Poolster is niet de felste ster aan de hele hemel. Ze valt vooral op doordat er in haar directe omgeving weinig sterren staan die even helder zijn.

De sterren van de Kleine Beer

De zeven sterren van de Kleine Steelpan hebben elk een aanduiding met een Griekse letter en de naam van het sterrenbeeld. Enkele hebben ook een eigen naam:

  • Polaris of de Poolster: de helderste ster van de Kleine Beer, aan het uiteinde van het handvat. De officiële aanduiding is Alpha Ursae Minoris.
  • Kochab: de op een na helderste ster van het sterrenbeeld. Kochab ligt in de kom van de Kleine Steelpan.
  • Pherkad: een ster in de kom, aan dezelfde buitenkant als Kochab.
  • Yildun: een minder opvallende ster in het handvat, tussen de Poolster en de kom.
  • Epsilon, Zeta en Eta Ursae Minoris: de overige sterren van de Kleine Steelpan. Ze zijn zwakker en daardoor bij lichtvervuiling lastiger te zien.

Kochab en Pherkad zijn na de Poolster vaak de makkelijkste sterren van de Kleine Beer om te vinden. Zie je ze wel, maar ontbreken de sterren ertussen? Dan is de hemel mogelijk te licht om het volledige patroon met het blote oog te zien.

Waarom staat de Poolster bijna stil?

De Poolster staat dicht bij de noordelijke hemelpool. Dat is het punt aan de hemel waar de draaiingsas van de aarde ongeveer naartoe wijst. Door de draaiing van de aarde lijken de andere sterren in de loop van de nacht rond dit punt te bewegen. De Poolster lijkt daardoor bijna op dezelfde plek te blijven staan.

Dat maakt haar bruikbaar om de richting van het noorden te bepalen. Kijk je recht naar de Poolster, dan kijk je ongeveer naar het noorden. De ster staat niet precies op de hemelpool, dus de richting is een goede benadering.

Wanneer kun je de Kleine Beer zien?

Vanuit Nederland en België blijft het sterrenbeeld Kleine Beer boven de horizon. Je kunt het daarom in elk seizoen zoeken, zolang het donker en helder genoeg is. Zo’n sterrenbeeld heet circumpolair: het gaat vanaf jouw plek niet onder.

De stand van de Kleine Steelpan verandert in de loop van de nacht en door het jaar heen. Soms staat de kom hoger dan de Poolster, op andere momenten ernaast of eronder. In juni staat de Kleine Beer ’s avonds gunstig aan de hemel.

Vooral de zwakke sterren hebben een donkere hemel nodig. Ga daarom bij voorkeur naar een plek met weinig straatverlichting en geef je ogen de tijd om aan het donker te wennen. Ook maanlicht, bewolking en nevel kunnen de kleine steelpan minder goed zichtbaar maken.

De Kleine Beer in verhalen en aan de sterrenhemel

De Kleine Beer is al lang bekend als sterrenbeeld. In verhalen uit de Griekse mythologie wordt hij vaak verbonden met Arcas. In een versie van het verhaal krijgt hij samen met zijn moeder Callisto een plek aan de hemel. De verhalen verschillen in de details.

In december kun je vanuit de richting van de Kleine Beer ook meteoren zien verschijnen. Deze meteorenzwerm heet de Ursiden. De zwerm is actief van ongeveer 17 tot 25 december en bereikt meestal rond 22 december zijn maximum. De meteoren kunnen op verschillende plekken aan de hemel zichtbaar zijn.

Veelgestelde vragen over de Kleine Beer

Is de Poolster onderdeel van de Kleine Beer?
Ja. De Poolster is de helderste ster van de Kleine Beer en staat aan het uiteinde van het handvat van de Kleine Steelpan.

Hoeveel sterren heeft de Kleine Beer?
Het herkenbare patroon van de Kleine Steelpan bestaat uit zeven sterren. Het hele gebied van het sterrenbeeld bevat meer sterren.

Kun je de Kleine Beer met het blote oog zien?
Ja, vooral onder een donkere hemel. De Poolster en Kochab zijn relatief makkelijk te zien, maar voor de zwakkere sterren helpt een plek met weinig lichtvervuiling.

Is de Kleine Beer een sterrenbeeld van de dierenriem?
Nee. De Kleine Beer is een sterrenbeeld aan de noordelijke hemel, maar hoort niet bij de twaalf sterrenbeelden van de dierenriem.

Begin tijdens het sterrenkijken bij de Poolster en laat je blik daarna langs het handvat naar de kom gaan. Lukt het niet meteen om alle zeven sterren te zien, probeer het dan opnieuw op een donkere, heldere avond.

Scroll naar boven