Het sterrenbeeld Andromeda is een groot sterrenbeeld aan de noordelijke hemel. Je herkent het aan een rij heldere sterren die begint bij het grote vierkant van Pegasus. Vanuit Nederland is Andromeda vooral in het najaar goed te zien, hoog aan de avondhemel.
In hetzelfde gebied staat ook het Andromedastelsel. Dat is geen ster, maar een ander sterrenstelsel dat je onder goede omstandigheden als een vaag vlekje kunt zien.
Wanneer kun je het sterrenbeeld Andromeda zien?
De herfst is een goede tijd om Andromeda vanuit Nederland te zoeken. Op een heldere avond staat het sterrenbeeld dan hoog in het zuiden. Ook in de maanden rond de herfst kun je het vaak vinden, al verandert de plek aan de hemel gedurende de nacht en het jaar.
Een deel van Andromeda blijft vanuit Nederland altijd boven de horizon. Dat betekent niet dat je het hele sterrenbeeld elke nacht kunt zien: sommige delen gaan wel onder en overdag maakt zonlicht de sterren onzichtbaar.
Zoek een plek met vrij zicht en zo weinig mogelijk straatlicht. De helderste sterren zijn vaak ook vanuit een dorp of stad zichtbaar, maar voor zwakkere sterren en het Andromedastelsel is een donkere plek beter.
Zo vind je het sterrenbeeld Andromeda
Het sterrenbeeld heeft niet de vorm van een duidelijk poppetje. Zoek daarom eerst naar een eenvoudig patroon: het grote vierkant van Pegasus, dat in het najaar aan de avondhemel staat.
- Zoek het grote vierkant van Pegasus. De vier heldere hoeksterren vormen samen een groot vierkant aan de hemel.
- Vind Alpheratz. Deze ster vormt een hoek van het vierkant en hoort officieel bij Andromeda.
- Volg de sterrenrij vanaf Alpheratz. Vanaf die hoek loopt een rij sterren via Mirach naar Almach. Daarmee heb je het opvallendste deel van Andromeda gevonden.
- Gebruik een sterrenkaart als hulpmiddel. De stand van het patroon draait met de tijd mee. Op een kaart of in een sterrenapp kun je zien hoe het vierkant en de sterrenrij op dat moment staan.
Ook de herkenbare W van Cassiopeia kan helpen: Andromeda ligt aan de hemel tussen Cassiopeia en Pegasus. De W staat niet altijd rechtop, omdat de sterrenhemel gedurende de nacht lijkt te draaien.
De helderste sterren van Andromeda
Alpheratz, Mirach en Almach zijn handige herkenningspunten. Ze lijken vanaf de aarde bij elkaar te staan, maar bevinden zich op verschillende afstanden.
- Alpheratz: deze ster heet ook Alpha Andromedae en markeert de aansluiting op het vierkant van Pegasus.
- Mirach: deze roodachtige ster staat verderop in de sterrenrij. Ze is ook een handig vertrekpunt om het Andromedastelsel te zoeken.
- Almach: deze ster staat aan het andere uiteinde van de opvallende rij. Door een telescoop is Almach als dubbelster te zien, met een mooi kleurverschil tussen de sterren.
Met het blote oog lijkt Almach één lichtpunt. Voor het kleurcontrast van de dubbelster heb je een telescoop nodig. Een verrekijker is wel prettig om de omgeving van Andromeda te verkennen.
Het Andromedastelsel in het sterrenbeeld
In Andromeda ligt het Andromedastelsel, ook bekend als M31 of de Andromedanevel. Het is een spiraalvormig sterrenstelsel op ongeveer 2,5 miljoen lichtjaar van de aarde. Het sterrenbeeld en het sterrenstelsel zijn dus niet hetzelfde: het sterrenbeeld is een gebied aan de hemel, terwijl M31 een object is dat je in dat gebied ziet.
Op een donkere plek kun je M31 met het blote oog zien als een klein, wazig vlekje. Met een verrekijker is de ovale vorm gemakkelijker te herkennen. Verwacht niet de kleuren en details van een foto: door een verrekijker blijft het vooral een zacht lichtvlekje.
Om M31 te vinden, vertrek je bij Mirach. Zoek vanaf die ster naar de zwakkere ster Mu Andromedae, in de richting van Cassiopeia. Ga vanaf Mu ongeveer dezelfde afstand verder in dezelfde richting. Daar vind je het vlekje van het Andromedastelsel. Een sterrenkaart helpt om de zwakkere sterren onderweg te herkennen.
Het verhaal achter de naam Andromeda
Andromeda is genoemd naar een prinses uit de Griekse mythologie. Volgens het verhaal waren haar ouders koning Cepheus en koningin Cassiopeia. Nadat Cassiopeia de zeegodinnen had beledigd, werd een zeemonster op hun land afgestuurd.
Andromeda werd aan een rots vastgeketend als offer voor het monster. De held Perseus versloeg het monster en bevrijdde haar. Daarom wordt Andromeda ook wel de geketende vrouw genoemd.
Verschillende figuren uit dit verhaal hebben een plek aan de hemel gekregen. Dat maakt het mogelijk om de sterrenbeelden in elkaars buurt te zoeken, al zijn de vormen aan de hemel niet meteen als de personen uit het verhaal te herkennen.
Veelgestelde vragen over het sterrenbeeld Andromeda
Is Andromeda een dierenriemteken?
Nee. Andromeda is een sterrenbeeld aan de hemel, maar geen van de twaalf gebruikelijke tekens van de westerse dierenriem.
Heb je een telescoop nodig om Andromeda te zien?
Nee. De helderste sterren kun je met het blote oog zien als het helder genoeg is. Een verrekijker helpt vooral bij het zoeken naar het zwakkere Andromedastelsel.
Zijn er planeten in het sterrenbeeld Andromeda?
Bij sommige sterren die vanaf de aarde in de richting van Andromeda staan, zijn planeten ontdekt. Een voorbeeld is de ster Upsilon Andromedae, waar meerdere planeten omheen draaien. Die planeten zijn niet met het blote oog te zien.
Begin op een heldere herfstavond bij het vierkant van Pegasus en volg de sterren vanaf Alpheratz. Heb je Mirach gevonden, probeer dan met een verrekijker ook het zwakke licht van M31 op te sporen.
